Kuzeyinde Karadeniz, doğusunda Karasu, güneydoğusunda Adapazarı, güneyinde İzmit ve batısında Şile`nin bulunduğu şirin ilçemiz 2 bin 290 metrekarelik bir alan üzerine kurulan ve köklü bir tarihe sahip olan bir yerleşim alanımız. Çok dalgalı ve küçük tepelerle örtülü olan bu güzel ilçemizin diğer bir özelliği de büyük bir alanının meşe ve gürgen ormanlarıyla kaplı olmasıdır. Bizim Kocaeli ekibi olarak, kaptanımız sevgili Eren`le birlikte  muhteşem manzaraya sahip olan tepeler arasından Kandıra`ya doğru yol alıyoruz. Tarım ve hayvancılığıyla da ünlü ilçemizin semt pazarının kurulduğu gün olan Çarşamba`yı seçmemiz, pazar esnafının da bu konuda fikirlerini almamız adınaydı.
 

HUKUK OKUYAN PAZARCI GENÇ

İlçemizin özelliklerini saymakla bitiremiyoruz, bu arada hemen aklıma Kandıra Bezi de geldi. Ondan da bahsetmeden olmaz. Tüm Türkiye`nin yakından tanıdığı ketenden yapılan Kandıra bezi, özellikle biz bayanların giyim kreasyonlarında vazgeçilmezleri arasında bulunuyor. Atatürk`ün “Köylü Milletin Efendisidir” sözünün en geçerli olduğu ilçelerimizden biri olan Kandıra`nın şirin köylerinin tipik özelliğiyle birlikte,  ürünlerindeki  kalite ve lezzetiyle de tanındığını biliyorsunuz. Özellikle de Kandıra`ya gidip de ‘Kandıra eti veya Kandıra yoğurdu` almadan gelirseniz, o gün eksik bir iş yapmış sayılırsınız. Bizler de önce Çarşı Mahallesi`nde, oldukça geniş bir alanda yer alan Kandıra Pazarı`nı ziyaret ettik. Pazar esnafı arasında rastladığımız bir gençle sohbet ediyoruz önce. Yerli meyveler satıyor, tamamen doğal, tamamen organik. Adı Emre Vatansever. Soyadı gibi vatanına olan sevgisini ve de minnet borcunu, yaptığı işin yanı sıra, aldığı eğitimden de anlıyoruz. Neden mi? Çünkü pazarcı Emre, aynı zamanda bir hukuk öğrencisi. Eğitimine Konya Selçuk Üniversitesi`nde devam ediyor.
 

FİŞLENMEK İSTEMİYORUM

“Emre, bir yandan “Gel…gel şeftaliye gel…üzüme gel…” diyerek, ailesine katkıda bulunuyor, diğer yandan da zor hayat koşullarında eğitimine devam ediyor. Elbette bu konuda çok takdir ettik kendisini ama ardından görevimizi anlatarak, referandumla ilgili sorumuzu da yönelttik kendisine. Sevgili Emre de önce “Benim oyum bana kalsın” dediyse de; “Ben bu Anayasa`nın fişleme olduğuna inanıyorum. Ben fişlenmek istemiyorum” diyerek, adeta isyan etti biz yönetenlere… Aynı isyankarlığı, yanındaki pazarcı arkadaşı olan 34 yaşındaki Özkan Altıntaş da başka türlü dile getiriyordu: “Referandumda her iki bölüme de mühür basacağım Çünkü ikisinin de ne olduğunu bilmiyorum” diyordu. İşte toplumun içinde var olan iki yaşam tarzı ve iki vatandaş örneği sizlere… Eğitim ve bilimin olduğu yerden başka, cehaletin olduğu yerden başka sesler çıkıyor.  Emre`den alışveriş yapan 35 yaşındaki işsiz bir vatandaşımız  Muhammet Ay ise “Ben evet diyeceğim, çünkü hükümette istikrar var” diyerek, yaşamın başka bir penceresinden bakıyordu hayata…
 

BÖLGENİN DÖRT BİR YANINDAN
Kandıra Pazarı o kadar büyük ve de ünlü ki; esnaflar arasında yerli halkla birlikte, İstanbul`dan, Düzce`den ve Sakraya gibi, bölgenin dört bir yanından gelen insanlara dahi rastladık. Ancak referandum çalışmamızda objektif olmak adına bizler kendileriyle sadece selamlaştık ve hatırlarını sorduk. Çünkü bizim amacımız Kandıralı vatandaşın ne dediğiydi. Hızla devam ettiğimiz çalışmamızda içinde bulunduğumuz Ramazan ayı pazar esnafını hiç etkilememişe benziyordu. Ne de olsa kazandıkları ekmek pazarsıydı. O anda akşam evinde açaçağı oruç için iftar sofrasına ne koyacağını düşünüyordu.
 

GİYİM TEZGAHI`DA HEM EVET, HEM HAYIR
Hızla devam ettiğimiz çalışmada, sebze ve meyve satıcılarını geçiyor ve giyim satan bir tezgahın önüne geliyoruz. 29 yaşındaki esnaf Ozan Yay: “Ben ülkemin bütünlüğü ve siyasi görüşümün ideolojisi gereği ‘hayır` diyeceğim.” derken, 40 yaşındaki Recep Öztürk ise “Herkesin yaptığının cezasını iyi veya kötü çekmesini istiyorum. Onun için ‘evet` diyeceğim” diyor. 35 yaşındaki Özkan Çiftçi ise “Bu adama hastayım, bayılıyorum Tayyip`e. ‘Evet` diyeceğim. Çocuğum ameliyat oldu, hastaneye bir kuruş vermedim” derken, yeni Anayasa maddeleri için de “Belki bize uymayan yasalar da var, bilemem. İşportacıya el atmadı, kredi yok, büyüklere var bize yok” diyerek de sitem cümlelerini sıralıyordu bize.
 

KÖY ÇİFTLİĞİ`NDEN ALIŞ-VERİŞ

Bu başlığı görünce bizlerin, işimizi gücümüzü bırakıp, sırf alış veriş yapmak için, ilçenin kilometrelerce uzağında olan bir köye gittiğimizi düşünmeyin. Kandıra`da tüm köy ürünleri merkez esnafı tarafından müşteriye sunuluyor. Adıyla uyumlu “Köy Çiftliği” adlı dükkana giriyoruz. Oldukça güler yüzlü karşılanmamız bizi memnun ediyor. Her esnaf böyle olmalı. Dükkanda değerli köylü vatandaşlarımızın kendi elleriyle yaptığı her ürün var. Yoğurt, peynir, tereyağı, tarhana, bulgur, erişte ve sucuk… Dükkan sahibi 40 yaşındaki Recep Atalay biraz da esnaf olmanın verdiği çekinceyle “Kararsızım” diyor. 34 yaşındaki Hakan Bebek ise gülümseyen bir yüzle kararsızlığını belirtiyor. Öğrenci olan Ahmet Tekin ise birlikte çekilen fotoğraf karesinde yerini almaktan oldukça memnun olduğunu belirtiyor. Bizler de alış-verişimizi yapıp dükkandan ayrılıyoruz.
 

HAYIR`CI TAKSİCİLER

Bu arada bire-bir vatandaş röportajlarımızı da yapıyoruz elbette. Saat hızlı bir şekilde ilerliyor. Yine akşam oldu ve  yine tüm vatandaşları iftar saatinin tatlı bir telaşı sardı. Bizler de Kandıra`daki son çalışmamızda, kendileri için saat  problemi olmayan bir taksi durağında ekmek parası için hala müşteri bekleyen şoför vatandaşlarımızın yanına gidiyoruz.  Referandumu soruyoruz kendilerine. Şoför vatandaşlarımız sanki sözleşmiş gibi hepsi “Hayır” diyor ve hepsi hükümeti eleştiriyor. 52 yaşındaki Ekrem Erdoğan, 60 yaşındaki Recep Akcan ve 50 yaşındaki Mustafa Ersöz yeni Anayasa`ya “hayır” diyeceklerinin altını çiziyor ve “Tamamen fakirleştik, emekliler ise öldü” diyerek, yeni Anayasa`yı eleştiriyor. Akşamın geç saatlerinde yorgun bir şekilde dönüş yoluna koyulurken, ilçede nerdeyse “Kafa kafaya” giden ancak bazı yerlerde de “Hayır`ın bir adım önde olduğunu düşündüğümüz Kandıra`dan 12 Eylül`de ne çıkacağını bizler de sizin gibi merak ediyoruz.

Yeliz Koray`ın yorumu

‘`Ararsan dost ara, düşman ayağının dibindedir.``

Sahilleri ve köyleriyle göz doldurup manda yoğurduyla ünlenen Kandıra`ya köy sakinlerinin de görüşlerini alalım diye pazarın kurulduğu çarşamba günü gittik.
Önce pazarda alışveriş yapan vatandaşlarla ve pazarcılarla daha sonra Kandıra merkeze gidip esnaflarla görüştük.
Bu zamana kadar CHP`nin kalesi olarak bilinen ancak son yerel seçimlerde AKP`nin eline geçen Kandıra`da genel durum kafa kafaya.
‘Evet` diyenler AKP`den memnun, ‘Hayır` diyenler memnun değil!
Yani Kandıra`da da halk Anayasa`ya değil AKP`ye ya da CHP`ye oy vermenin hesabında.
Neyse Kandıra`ya gitmişken yoğurt ve peynir almadan dönülmez tabi!
Referandumla ilgili görüşlerini aldığımız esnaftan alışveriş yapmayı da ihmal etmedik.
İnsanların sıcak karşılaması da keyfimi yerine getirmişti ki referandum çalışması boyunca yaşayacağım en kötü olaylardan biriyle karşılaştım.
İşimizi bitirmek üzereyken bir taksi durağı önündeki kalabalığı görünce yanlarına yaklaştım.
Korkusuz, tereddütsüz hep bir ağızdan anlatmaya başladılar.
Hepsi taksiciydi.
Özellikle aralarında biri vardı ki kürsüye çıkartsan muhalefet liderlerinden daha iyi konuşur.
AKP`yi de yerel yönetimleri de yerden yere vurdu.
Yani ne Başbakan`dan ne de Cengiz Kan`dan memnun değildi!
Diğer taksiciler de aynı görüşteydi. Ekonomik zorluklardan bahsedip AKP politikalarını beğenmedikleri için ‘Hayır` diyeceklerini söylediler.
Sohbet ederken esnaf ziyareti ve Namazgah`ta yapılacak iftar için Kandıra`ya gelen Büyükşehir Belediye Başkanı İbrahim Karaosmanoğlu ile Cengiz Kan yanımızdan geçti.
Cengiz Bey ile ayaküstü sohbet ederken iddiasını ortaya koymayı ihmal etmedi. ‘`Kandıra`da yüzde 70,5 hayır çıkacak.``
Konuşma bitince tekrar taksicilerle sohbete devam edip işimi bitirince vedalaştım.
İzmit`e dönmek üzere arabamıza binmiştim ki AKP`yi yerden yere vuran taksici camı tıklattı.
“Buyur Amca” dedim. “Bir şey mi ekleyeceksin?”
‘`Kızım benim yazdırdıklarımın hepsini ‘Evet` yaz tamam mı?``dedi.
Şaşırdım haliyle!
“Amca nasıl olur o kadar şey dedin nasıl değiştireyim? Hem ne oldu da beş dakikada değişti fikrin” diyince;
‘`Benim belediyeyle aram çok iyi. Sorun yaşamak istemem.``
“Amca o zaman konuşmasaydın ya da ‘Evet` deseydin” dedim.
‘`Yok yook bakayım bunlar ne diyecek diye nabız ölçtüm ben!``
“Ee o kadar iyi nasıl rol yaptın ‘Hayır`cı gibi” dedim.
‘`Sen bana ne bakıyon. Ben sana şimdi ‘Evet` dedim ama sandıkta ne diyeceğimi sen nerden biliyon?``dedi gülerek!
İyice sinirim zıpladı ama dedem yaşında saygısızlık yapmak istemedim.
Kısaca halkın nabzını ölçelim diye çıktığımız yolda amca bizi kullanarak hem birilerine ispiyonlarım diye arkadaşlarının nabzını ölçtü hem de sabrımı sınadı ayaküstü!
Dostluğa, arkadaşlığa, sadakate önem veren biri olarak doğrusu içim acıdı!
Evetçilerin hayırcıları vatan haini gibi gördüğünü bilmekten daha ağır geldi bu bana!
Üç kuruş menfaat ya da erk sahibi kişilere yaranmak için insan nasıl arkadaşlarına yalan söyler!
Açık arar, ağız arar!
Tarifini yapamıyorum, adını koyamıyorum!
‘`Koynumda yılan beslemişim``atasözü sanırım taksicilerin bu amca için söyleyeceği en doğru söz olur!
İsmini yazmıyorum, bende saklı kalsın!
Umarım bu satırları okur da biraz utanır. Ama utanır gibi yapmadan gerçekten utanır!
Sözün özü o kadar ilçe dolaştık, yüzlerce kişiyle konuştuk!
Korkuyu, cahilliği de gördük, iki samimi arkadaşın farklı düşüncede olup dostça tartıştığını da!
Ama gelin görün ki her yer bilgi kirliliği dolu. Referanduma giderken aslında ne kadar tehlikeli bir sürece girmişiz!
Bu ülkeyi bölmek, insanlar arasında kavga çıkartmak bu kadar kolaymış!
Hani geçen sene söyleselerdi ‘Evet`, ‘ Hayır` cümleleri insanları birbirine düşman yapacak, güler geçerdim.
Ama gördüğünüz gibi her geçen gün başka bir şey duyup ağzımız açıkta kalıyor!
Demek ki bu hikayeden alınacak ders dost sandıklarınıza bile fikrinizi söylemeyin.
Hatta ‘`Yerin kulağı vardır``demişler. İçinizde kalsın. Zira referandum anayasayı değiştirmekten başka her işe yaradı!
Size de başka türlü zarar verebilir!


Cemalettin Öztürk`ün yorumu

Siyaset okulu Kandıra`da Evet ve hayır birbirine yakın…

Kandıra denilince aklınıza ne gelir? Hindi, yoğurt ve Kandıra bezi. Bir de siyasetçisi gelir. Kocaeli`de en ünlü siyaset adamları Kandıra`da yetişir.
Birkaç örnek vermek gerekirse eski başbakanlardan Nihat Erim, efsaneleşmiş eski dışişleri bakanlarından Turan Güneş. Bunlar sadece bir kaçı...
Günümüzde de kentte iz bırakmış siyaset adamları hala Kandıra`da yetişir… Kandıra çok eski bir yerleşim alanıdır. İlimizdeki ilk belediye Kandıra`da 1700`lü yıllarda kurulmuştur.
Eski bir yerleşim yeri olmasına rağmen halen bakir kalan, doğası çok fazla bozulmamış, yeşil alanları bol, arazisi geniş, çarpık yapılaşmaya izin verilmemiş, eski bir yerleşim alanı olmasına rağmen nüfusu pek kalabalık olmayan ender güzellikteki bir ilçedir Kandıra…
Karadeniz`e 52 kilometre kıyısı bulunan Kandıra, kıyısı olması nedeniyle son yıllarda turizm açısında ilerleme kaydedilse de bu nimetten Kandıra esnafının çok fayda sağladığına inanmıyorum.
Hem eksiklikler var, hem de Kandıra halkının bakış açısı gelen turistin bikinili halini kabullenmiş değil…
Sahillerinde halen içki yasağı uygulanıyorsa, bikinili gençlere yan bakılıyor ve ayıplanıyorsa, müzik sesleri kıstırılıyorsa Kandıra`daki deniz ve sahil turizminin de ömrü kısa olur diye düşünüyorum…
Aslında Kandıra insanı sıcak ve samimidir…
Birey olarak beni Kandıra`ya çeken ilçe merkezinde halen bozulmamış, yüz yıl önceki evlerin kurulu bulunduğu, sokaklarında kurulan sandalyelerinde oturan yaşlı amcaların sohbetleri ve yarattıkları o nostaljik yapı aslında çok kıymetlidir…
Yıllardır bakir kalan, bozulmayan Kandıra son günlerde çok rahatsız edilen bir ilçe. İstanbul`da yapılacak üçüncü boğaz köprüsüne bağlantısı olacak çevre otoban yolunun Kandıra bölgesinden geçmesi nedeniyle buradaki tarla, bahçe ve ormanlık alanların ucuza kapatılması ilçe sakinlerini çok rahatsız ediyor…
Kısa bir Kandıra tanıtımından sonra 12 Eylül`de halk oylamasına sunulacak Anayasa değişiklik paketiyle ilgili ilçe turumuzun yedinci durağı Kandıra…
Kandıra turumuzu, ilçenin en hareketli ve canlı olduğu çarşamba günü kurulan pazarına denk getirdik…
Genelde köylülerin yetiştirip getirdikleri organik ürünlerin tezgahlara çok yakıştığı Kandıra pazarında köylülerle, ilçe merkezindeki esnafla görüştük…
Tarlasında ürettiği ürününü getirip pazarda satan köylü vatandaşların nasırlı elleri, güneşte kavrulmuş yüzleri, yöresel kıyafetleriyle özünü yansıtan Kandıralı köylülerin referandumdaki görüşleri farklılık gösteriyor…
Kandıra`da şu ilginç durumla karşılaştım… Köylüler görüşlerini açıklamaktan asla çekinmedi. ‘Hayır` diyen de ‘evet` diyen de çıktı… Üzerlerinde herhangi bir korku ve baskı hissetmedim… Ama ilçe merkezinde görüşlerini açıkça belirtmeyen esnaf sayısı bir hayli fazla… Diğer ilçelerde karşılaştığımız korku imparatorluğuna Kandıra ilçe merkezinde de rastladım… Esnaf şunu düşünüyor: “Ben şimdi iktidarın tersi görüş belirtirsem, görüşlerim gazetede yayınlanırsa gelip işyerimi kapatırlar.”
İlçe merkezindeki turumuzda karşılaştığımız bir diğer durum ise belediye başkanı Cengiz Kan`a karşı ortaya çıkan tepki…
Kan, Kandıra`da pek iyi izlenim bırakmamış, yüzde 90`lık bir oran kendisinden şikayetçi, çalışmalarını beğenmiyor, tavrından şikayetçi…
Yıllarca sosyal demokratların kalesi olan Kandıra, şimdilerde muhafazakarların yönetiminde. Peki, Kandıralı seçmenlerin görüşü mü değişti?
Hayır…
Kandıralı seçmen, kendi içlerinde çıkar kavgasına girişen, birleşemeyen, bir araya gelmeyen sosyal demokrat adayları cezalandırmış…
Bunu görüştüğümüz Kandıralı seçmenlerden öğreniyoruz…
Kandıra turumuzdan iyi anılarla ayrılıyoruz…
Farklı görüşlerle karşılaştık Kandıra`da. Taksicilerin isyanı ve net olarak konuşmalarına şaşırdım, hem de “korkmadan”.
Yoğurtçunun kararsızlığı, çaycının suskunluğunu ve isyan eden aslen Mardinli pazarcının isyanına rağmen inadına AKP deyişine…
Kandıra turumuzu, gecenin ilerleyen saatinde Kandıra temsilcimiz Murat Yıldırım`ın bir çay bahçesinde bize ikram ettiği çayları yudumladıktan sonra tamamladık. Kandıra gezimizden bir gün sonra sabah saatlerinde arayan belediye başkanı Cengiz Kan, bana biraz serzenişte bulundu.
Kan, “Kandıra`ya geliyorsun haberim yok. Bir daha olmasın” dedi. Telefonda gülüştükten sonra nasıl bir sonuç çıktığını söyledi.
Kafa kafaya yakın sonuçların çıktığını söyledim…
İtiraz etti.
“Hayır. Göreceksiniz yüzde 70,5 çıkacak” dedi. “Küsuratını bile söylüyorsun” dedim… “Kandıralıyız, bizde küsurat da vardır…” dedi.
“Bu kadar yüksek çıkmaz” dedim. Israrla, “Göreceksiniz, Kandıra şimdi çok mutludur. Bizden memnun Kandıra…”  
Başkanla iddiaya girmedim ama 13 Eylül günü tekrar konuşalım diye sözleştik…
Kandıra`yı ‘evet`e daha yakın gördüm…